Konstanty Mikołaj Radziwiłł „Korab” (1902–1944)
Oficer Armii Krajowej, mieszkaniec Jadwisina i honorowy patron naszej szkoły. Jego życie łączy historię rodziny Radziwiłłów z dziejami Zegrza i ziemi serockiej.
Poznając losy „Koraba”, odkrywamy historię człowieka, który w czasie pokoju troszczył się o rodzinę i lokalną społeczność, a podczas wojny zaangażował się w walkę o wolną Polskę.
Korzenie i związek z naszą okolicą
Konstanty Mikołaj Radziwiłł urodził się 10 lipca 1902 roku w Sichowie koło Staszowa. Jego rodzina była jednak od pokoleń związana z okolicami Zegrza.
Dziadkowie Konstantego, Jadwiga z Krasińskich i Maciej Józef Radziwiłł, posiadali dobra zegrzyńskie. W związku z budową rosyjskiej twierdzy sprzedali część majątku. Nową siedzibą rodziny stał się pałac w Jadwisinie, wybudowany w 1898 roku.
To właśnie Jadwisin stał się później domem Konstantego i jego najbliższych. Historia tej rodziny pozostaje ważną częścią przeszłości naszego regionu.
Nauka i przygotowanie do dorosłego życia
W rodzinie Radziwiłłów dużą wagę przywiązywano do wykształcenia. Konstanty początkowo uczył się w domu, następnie kontynuował naukę w Warszawie. W 1920 roku ukończył gimnazjum im. Stanisława Kostki.
Dalszą edukację podjął w Belgii. W 1924 roku ukończył Akademię Handlową w Antwerpii, a dwa lata później Szkołę Podchorążych Rezerwy Kawalerii w Grudziądzu.
Rodzina i codzienność
W 1927 roku Konstanty poślubił Marię Żółtowską. Mieli trzech synów: Krzysztofa, Jana i Alberta.
Ich codzienne życie w Jadwisinie obejmowało również pomoc innym. Wspierali potrzebujących mieszkańców, w tym rodziny poszkodowane przez pożary. Maria organizowała wydawanie posiłków, a potrzebującym umożliwiano pozyskanie drewna na budowę domów.
Archiwalne fotografie pozwalają zobaczyć Konstantego także jako męża i ojca — wśród najbliższych, przed wydarzeniami, które przyniosła wojna.
Wojna i działalność „Koraba”
Wybuch II wojny światowej przerwał spokojne życie rodziny. W kampanii wrześniowej 1939 roku Konstanty służył jako obserwator lotniczy. Po powrocie został uwięziony przez Niemców. Zwolniono go w marcu 1940 roku, a rodzinę zmuszono do opuszczenia Jadwisina.
W kwietniu 1941 roku wstąpił do Związku Walki Zbrojnej, przekształconego później w Armię Krajową. Przyjął pseudonim „Korab”. Pełnił funkcję kwatermistrza, uczestnicząc w organizowaniu zaplecza dla działalności konspiracyjnej.
Latem 1944 roku dowodził grupą dywersji bojowej. W sierpniu został aresztowany przez Niemców.
Losy po aresztowaniu i pamięć rodziny
Konstanty Radziwiłł został zamordowany prawdopodobnie 14 września 1944 roku w Zegrzu. Przez wiele lat jego bliscy nie znali miejsca pochówku.
Dopiero w 1969 roku, podczas prac na terenie wojskowym w Zegrzu, odnaleziono jego szczątki. Po ich rozpoznaniu możliwy stał się pogrzeb na cmentarzu w Serocku.
Maria Radziwiłłowa przeżyła męża o wiele lat. Została pochowana obok niego. Rodzinny grób jest miejscem pamięci o ich losach oraz o historii, która na trwałe połączyła Radziwiłłów z ziemią serocką.
Związek ze szkołą
1 września 2009 roku Gimnazjum w Zegrzu otrzymało imię Konstantego Mikołaja Radziwiłła oraz sztandar z jego wizerunkiem. W 2013 roku „Korab” został pośmiertnie awansowany do stopnia majora.
Po zakończeniu działalności gimnazjum w 2019 roku został honorowym patronem Szkoły Podstawowej im. Wojska Polskiego w Zegrzu.
Pamięć o patronie łączy kolejne pokolenia uczniów. Jego biografia zachęca do poznawania historii najbliższej okolicy oraz do rozmowy o odpowiedzialności, odwadze i pomocy drugiemu człowiekowi.
Opracowanie na podstawie artykułu Mirosława Pakuły „Konstanty Mikołaj Radziwiłł”, publikacji Mirosława Pakuły, Marcina Sochonia i Dariusza Szymanowskiego „Major Konstanty Radziwiłł (1902–1944). Walka i pamięć” oraz materiałów Muzeum Historycznego w Legionowie.
Fotografie archiwalne: archiwum Rodziny Radziwiłłów.